İktisat ve Girişimcilik Üniversitesinin bulunduğu Calalabat
(Celal-Abad) şehri Kırgızistan’ın güneybatısında yer alır. Geçen yıl 132.
kuruluş yıldönümünü kutlayan şehir aynı zamanda bölgeye de (oblast) ismini
vermiştir. Bişkek ve Oş’tan sonra Kırgızistan’ın üçüncü büyük bölgesi olup
dünyada eşi olmayan doğal ceviz ormanlarıyla ünlüdür. Geçim kaynağı ağırlıklı
olarak tarım ve hayvancılıktır. Bu bölgede çıkan doğal şifalı sular (içmeceler)
sayesinde sağlık (kaplıca tedavisi) ve dinlenme turizmi gelişmiştir. Türk
Dünyası Araştırmaları Vakfı burada 1992 de Türk Dünyası İşletme Fakültesini
Türkçe ve Türkiye ile denk eğitim veren ve yerli öğrencilerden para almayan bir
kurum olarak faaliyete geçirmiştir.
Resim 1: Calal-Abad Giriş Kapısı (Kurmanbek Kapısı)
Resim 2: Calal-Abad'tan genel görünüm
Celal-Abad eyaletinin tabiatının güzelliği, ikliminin uygunluğu, tarihi ve
arkeolojik eserlerin varlığı, bunlarla birlikte dinlenme ve tedavi yerlerinin
sayıca çok olmasına rağmen bölgede planlı bir turizm programı uygulanmamaktadır.
Celal-Abad şehri eyalet merkezidir. Celal-Abad turizm açısından alt yapıya
sahiptir. Bu şehir Kırgızistan’ın güneyini kuzeyine bağlayan Oş-Bişkek yolu
üzerinde bulunmaktadır. Şehrin kendi hava-alanı vardır. Bu havaalanından
Bişkek’e haftada iki defa yolcu taşınmaktadır. Bunun dışında Tren Garı ve Otobüs
Garajı bulunmaktadır. Şehrin içinde birçok otel bulunmaktadır. Bu otellerin
içinden “Kut Bolsun” ve “Möl-Möl” meşhur ve dinlenmek için uygun olanlarıdır.
Şehirde zamanımıza uygun telgraf, uluslar arası telefon konuşması, cep telefonu
konuşması, internetler ve IP-telefonları gibi iletişim araçları bulunmaktadır.
Celal-Abad’da servisi, uygunluğu, konforu ile göze çarpan restorantlar
bulunmaktadır. Bu restoranlarda genellikle milli, Rus ve Avrupa tarzı yemekler
yapılmaktadır. Şehrin eğlence yerlerinden başlıcalar, restoranları, barları ve
düğünlerin yapılabileceği havuzlu restoranları bulunmaktadır. Şehirdeki büyük
pınarlarında turistlere uygun milli figürleri yansıtan süs eşyaları
bulunmaktadır. Kırgız milli hediyelik eşyalarını satan birçok dükkân
bulunmaktadır. Celal-Abad şehrinde turistik seyahat ajentaları ve tercüme
büroları ( İngilizce, Almanca, Fransızca, Japonca, Korece, Rusça ve Türk
lehçeleri v.s. diğer dillerden tercümeler yapılmaktadır) gibi Sosyal
faaliyetleri yerine getiren kuruluşlar bulunmaktadır. Celal-Abad şehri
Kırgızistan’daki demokrasinin gelişmesinde öncülük eden şehirlerden birisidir.
Herkes tarafından bilinen 2005 yılı Mart ayındaki ihtilal Celal-Abad şehrinden
başlamıştır. Celal-Abad bölgesinde günümüzde aşağıda bahsedilen kaplıcalar ve
dinlenme yerleri faaliyet göstermektedir. Celal-Abad Kurortu (dinlenme ve tedavi
merkezi) 1887 yılında kurulmuştur. Burası Celal-Abad şehrinden 5 km
uzaklıktadır. Deniz seviyesinden 975 m yükseklikte olan Kurort ve çevresine çam
fıstığı, çam, Tüye ve başka ağaçlar dikilmiştir. Esasında tedavi yerleri,
mineralli ve sıcak sular, tedavi amaçlı çamurlar; böbrek, deri, eklem yerleri,
sinir sistemi ve sindirim sistemlerindeki hastalıklar tedavi edilmektedir.
Kurort kaplıcası 250 yataklı olup, yılına 4000 civarında insan kabul etme imkânı
bulunmaktadır. Kurort günümüzün talebine uygun tedavi yerleri ve tedavi ve
dinlenmek için gelen insanlar için uygun bütün şartları oluşturulmuş katejleri
bulunmaktadır.
Resim 3: Kırgız Obalarından Bir Görüntü
Resim 4: Calal-Abad, Arstanbab Mesire Yeri
Celal-Abad eyaletinin Bazarkorgon bölgesindeki Arstanbap turistik kompleksi 1974
yılı kurulmuştur. Burası Babapata dağının eteğinde, deniz seviyesinden 1700 m
yüksekliktedir. Celal-Abad şehrinden 90 km uzaklıkta Ceviz ormanının
ortasındadır. Burası 300 yataklı dinlenme tesisine sahiptir. Yine Arstanbap’ta
“Arstanbap Kurort” tipinde dinlenme pansiyonu 1980 yılında kurulmuş olup Celal-Abad
şehrinden 83 km. uzaklıkta, Atakırka dağının güney batısındadır. Burası deniz
seviyesinden 1400-1500 m yükseklikte bulunmaktadır. Pansiyonun etrafı ceviz
ormanıyla çevrilmiş 500 yataklı dinlenme tesisine sahiptir. Yine 1998 yılında
çalışmaya başlayan “Aziya Trekking” ismindeki tedavi merkezi Arstanbap’ta Ceviz
ormanın arasında, deniz seviyesinden 2000 m yükseklikte ve 240 yataklı bir
işletmedir. Yukarıda ismi geçen dinlenme ve tedavi merkezlerinin hepsi Ceviz
ormanlarının içinde kurulmuştur. Arstanbap Ceviz ormanı dünyanın eşsiz ve nadir
rastlanan ormanlardan biridir. Cevizin dünyaya tanınma hikâyesine bakılırsa;
Makedonyalı İskender dünyanın birçok yerini almış. Celal-Abad bölgesine de
gelmiş, bu bölgedeki cevizler dikkatini çekmiş, buradan dönerken kendisiyle
birlikte ceviz götürmüş. Bu ceviz de dünyaya Grek cevizi olarak tanınmıştır.
Celal-Abad eyaletinin Suzak bölgesinde nadir dinlenme yerlerinden biri olan
Kara-Alma (Kara elma) ormanı bulunmaktadır. Bu ormanda ceviz, elma, erik, badem,
çam fıstığı, şilbi, ak çiçek v.b. ağaçlar bulunmaktadır. Ormanın içinde ayı,
tilki, kurt, kaş kulak, kaman, elik, kayalarda geyik ve ilbirs gibi hayvanlar
yaşamaktadır. Burada da turistlere hitab eden küçük işletmeler bulunmaktadır.
Celal-Abad eyaletinde dini ziyaret turizmi açısından da ziyaret yerleri
bulunmaktadır. Bunlardan birisi Alabuka bölgesinde Safed-Bulan köyündeki
“Safed-Bulan” kompleksi göze çarpmaktadır. Bu kompleksin merkezindeki Şah-Fazıl
türbesidir. Bu türbe 8-12 asırlara ait mimari eserleridir. Tuğladan yapılmış
depolu-partaldı olarak kurulmuştur. Bu mimari eserin yüksekliği 15.37m
duvarlarının kalınlığı 163-167cm.dir. Türbenin içinde beyitler bulunmuştur. Bu
beyitlerin içi zarif ve dini içerikli kufi yazılarla süslenmiştir. Dini tekstler
Farsça ve Farsçanın diğer bir lehçesi olan Tacikçe yazılmıştır. Bu türbenin
yapılışıyla ilgili enteresan hikâyeler söylenmektedir. Burayı her yıl binlerce
insan ziyaret etmektedir. Rivayete göre Safed-Bulan’da İslam dinini buraya
getiren ve 700 yılında şehit olan 2772 Arap askerinin mezarı bulunmaktadır.
Bunları yere yalnız saklayan kızın ismiyle bu köy anılmaya başlanmıştır. Safed-Bulan
ismindeki kız Hz. Muhammed (s.a.v.)’in torunu ve Muhammed Carir’in
hizmetçisiymiş. Muhammed Carir islamı yaymak için gelen Arap askerlerin
yöneticisiymiş. Buradaki Arap askerlerinin şehit olmasından sonra Arabistan’a
geri döner, onun oğlu Şah Fazıl 40 yıldan sonra geri döner ve bu türbeyi kurar.
Bunun için türbe Şah Fazıl türbesi olarak anılmaya başlar.
Resim 5: Calal-Abad yaylalarından bir görüntü
Resim 6: Karasu Nehrini Geçmeye Çalışan Yabani Atlar
Bu gibi dini içerikli mimari eserler Celal-Abad eyaletinde çoktur. İdris
peygamber ise onun yolunu devam ettirenlerin türbeleri, Arstanbap, Padışah
Atamazarı, Toskool Atamazarı, Kurmanbek destanının kahramanı Kurmanbek Batırın
türbesi gibi bir çok türbe bulunmaktadır. Kırgızistan’ın tarihi ve kültürel
taraftan eşsiz eserlerden biri de Saymaluu Taş’tır. Buna da taşlar üzerine oyma
yaparak çeşitli figürler yapmışlardır. Fergana dağ silsilesinde Kökart Aşuu’suna
yakındır. Buradaki taşların yüzeyine çeşitli resimler yapılmıştır. Saymaluu Taş,
10 hektarlık bir alandan oluşturmaktadır. Taşların yüzeyine insan, dağ tekesi,
buğu, at, deve, boğa, dağ geyiği, ilbirs, kurt, kaman, tilki, köpek, yılan v.b.
bulunmaktadır. Bunlarla birlikte insanların ok ile dağ keçisi avlama sahnesi,
çift sürme ve insanlarla ilgili 100 den fazla sahneler çizilmiştir. Bu resimler
M.Ö. iki bin yıl, ve M.S., bin yıla yakın (5-6 asır) yaşayan boyların sosyal-
iktisadi ve dini hayatını yansıtmaktadır.
